Klaas van Wijngaarden – Java 7 maart 1942

Standard

Mijn eerste bericht gaat over mijn vader –Nicolaas Lourens (Klaas) van Wijngaarden– die begin maart 1942 als krijgsgevangene in een jappenkamp terecht kwam.

Zaterdag 7 maart 1942 werd voor mijn vader – Klaas van Wijngaarden – een dramatische dag door de gedwongen overgave van het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger (KNIL) aan Japan. De feitelijke overgave van heel Nederlands-Indië was op 8 maart 1942. Met het brute einde van zijn vrijheid hield ook zijn bestaan als trots KNIL militair op in het land waar hij van hield. Toen was hij bijna 32 jaar (* 1910) en getrouwd met Augustina Partina (*1918). Hun zoon Cornelis, mijn halfbroer, was 6 jaar (*1935).

img_0001-2

Mijn vader woonde begin 1942 in Magelang – midden Java. Magelang was een grote garnizoensstad met totaal ca. 50.000 inwoners. Zijn broer (ook KNIL militair) en zus die getrouwd was met eveneens een KNIL militair woonden er ook.

KNIL militairen woonden veelal met hun familie op het kampement. De drie maakten deel uit van het 2e bataljon Infanterie. Veel van de oude stenen KNIL gebouwen staan er nu nog. Op de ondergrond van de hedendaagse Googlekaart heb ik de plaatsen aangegeven waar zij toen woonden: Botton, de Molukkenstraat en de Van Heutszlaan. Het KNIL kampement lag binnen de groene cirkel met een diameter van ca.1500 meter.

Een andere informatieve stadskaart van een deel van Magelang staat in De geïllustreerde atlas van de Japanse kampen in Nederlands-Indië 1942-1945.

magelang-1942Verklaring:
A: Instructiebataljon (Kaderschool) Infanterie
B: Stichting Oranje-Nassau (weeshuis)
C: Van Daalenweg en Michielsweg
D: Mitrailleur Bataljon
E: Gevangenis
F: Militair hospitaal
G: Kampong Nanggoelang

Op 8 maart 1942 werd hij door de Jappen krijgsgevangen genomen. Dit bericht gaat over de kampen waar hij in krijgsgevangenschap heeft gezeten. Over het gevangenschap was mijn vader erg zwijgzaam. Vragen over het kamp- (over)leven wimpelde hij af met een korte zijwaartse afwijzende handbeweging met daarbij een licht geïrriteerde gezichtsuitdrukking en daaraan toegevoegd:”Dat is geweest” of eufemistisch “Dat was geen leuke tijd”. Hij bedoelde dan:”laten we het over iets anders hebben”. Hij werd nooit echt boos behalve, wanneer het Jappenkamp ter sprake kwam. De zwijgzaamheid over het Japanse krijgsgevangenschap zal velen bekend voorkomen. Op de praatstoel in gezelschap van oud Indiëgangers werd de kampervaring soms wel met elkaar gedeeld. Af en toe was het merkbaar dat hij door de kampen beschadigd was. Achteraf ben ik “blij” dat hij een klein beetje vertelde, al waren het slechts korte afgepaste zinnen, over de verschrikkelijke leefomstandigheden, het slechte eten, de beroerde medische zorg en het keiharde sadistische optreden van de Jappen.

Japanse Interneringskaart N.L.van Wijngaarden
Zijn interneringskaart is hier online te bekijken in het Nationaal Archief Den Haag. (In het databestand is zijn 2e voornaam Laurens. Officieel is het Lourens).

interneringskaart jappenkamp pa

Rechtsboven op de voorkant van de kaart staat Java I. Java was verdeeld in 5 kampdistricten: Java Main Camp, Java I, Java II, Java III en Java IV. Klik hier voor het volledige overzicht van kampen op Java. Op dit overzicht staat linksboven BUNSHO. Deze krijgsgevangen kampen (branch camps) stonden onder directe supervisie van het Japanse leger.
Militairen (krijgsgevangenen) en burgers werden gescheiden geïnterneerd. Echter door overplaatsingen van krijgsgevangen naar andere kampen en vice versa is het soms onoverzichtelijk welk kamp in welke periode een burger- of krijgsgevangenkamp was. De locaties van burger- en krijgsgevangen- kampen zijn vermeld in de documentatie Japanese Civilian Camps.

Zijn kampnummer was 10502 (doorgehaald). Uit de kaart blijkt dat mijn vader te velde gevangen is genomen. De kaart heeft hij zelf ingevuld. Hoewel ik zijn handschrift goed ken is het me niet duidelijk wat er in het vakje Place of Capture over de plaats van gevangenneming staat. Hij werd na gevangenneming getransporteerd naar Bandoeng Tjimahi. Tjimahi viel onder Bunsho Java I en bestond uit 5 gevangenenkampen: 4e en 9e Bataljon, Bergartillerie, Treinkampement, Baros 5 en Baros 6. Van 1942 tot 1944 was dit kamp voor krijgsgevangenen. In 1944 werden deze overgeplaatst naar onder andere LOG Bandoeng. Vanaf 1944 was Bandoeng Tjimahi een kamp voor burgers. Omdat er geen informatie over een transport naar elders staat bleef hij (waarschijnlijk) op Java. Veel krijgsgevangenen die op Java achterbleven kwamen terecht in kamp LOG Bandoeng.

Op de website van Henk Beekhuis staat een namenlijst van dit kamp, gedateerd 15 augustus 1945. Hierop zie je de naam van mijn vader (N.L. van Wijngaarden). De volledige namenlijst van krijgsgevangenen op Java is aanwezig in het Nationaal Archief in Washington.  Op pagina 156 staat inderdaad de naam van mijn vader.
java-camp-page-156
Daarmee staat wel vast dat hij gedurende de hele Japanse bezetting op Java heeft gezeten. De route van eventuele overplaatsingen naar andere kampen op Java is niet te achterhalen. Hij werd bevrijd uit kamp LOG Bandoeng. Dat wil niet zeggen dat hij al die tijd in de regio Bandoeng verbleef. Interne transporten langs kampen op Java werden meestal niet vermeld op de kaart.
Op 15 augustus 1945 capituleerde Japan. Op de achterkant van de kaart staat onderaan dat hij op 31 oktober 1945 aan de geallieerden werd overgedragen. Zijn bevrijding kwam dus pas 10 weken na de capitulatie. In de Geïllustreerde Atlas van de Japanse kampen in Nederlands-Indië staat dat alle mannen die in LOG Bandoeng gevangen zaten, eind augustus 1945 zijn overgebracht naar kamp Bandoeng Tjihapit. Mogelijk heeft mijn vader de laatste maanden – vanaf de Japanse capitulatie tot zijn bevrijding – in kamp Tjihapit gezeten. Dit blijkt echter niet uit de interneringskaart.

De enige tastbare herinnering uit de kampen is een stel van twee aluminium etenspannetjes met – in slagletters – zijn naam en militair stamboeknummer 87125. De rest is gekerfd of gekrast. Behalve de slagletters is zijn naam nog twee keer ingekerfd. Op de bodem van het grote pannetje heeft hij de naam J. van Pelt en een paar brandende kaarsen met kandelaar gekerfd.

Etenspannetje oliemansIn de collectie kamptekeningen van het Museon bevindt zich ook een etenspannetje. Deze is online te zien in de beeldbank van het geheugen van Nederland. Een ander bekend etenspannetje uit het Jappenkamp is afgebeeld op de kaft van het boek: Het pannetje van Oliemans, samengesteld door C.van Heekeren e.a.

Bronnen:
De websites van Henk Beekhuis bieden veel waardevolle informatie over de krijgsgevangenkampen.
Bert Immerzeel heeft hulp geboden de oude Nederlands-Indische straatnamen in Magelang terug te vinden.

– Japanse interneringskaarten, www.gahetna.nl
Stamp List: List of Stamps, Symbols in Japanese in POW Cards
– Kenniscentrum Bronbeek, www.defensie.nl
– Indië deel 11 a en b, L. de Jong
– Koninklijk Nederlands Instituut voor de Tropen (KIT), www.KIT.nl
– Geïllustreerde Atlas van de Japanse kampen in Nederlands-Indië 1942-1945 (deel 1 en 2), J. van Dulm et al.
– Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD), www.NIOD.nl
www.japansekrijgsgevangenkampen.nl , Henk Beekhuis
www.hetgeheugenvannederland.nl
– Prisoner Of War research, www.powresearch.jp
List of All Japanese Prisoner Of War (POW) Camps, www.mansell.com
– Nationaal Archief Washington, www.archives.gov
– Kaarten Nederlandse kolonies, Bibliotheek universiteit Leiden
Vertaling straatnamen Ned. Indisch – Indonesisch
Japanse burgerkampen
– Privearchief

sumber : https://schoestervanwijngaarden.wordpress.com/2015/03/30/java-7-maart-1942-deel-1/

 

About komunitaskotatoeamagelang

Komunitas ini merupakan kumpulan sekelompok masyarakat yang peduli keberadaan peninggalan sejarah yang ada di wilayah Magelang dan Sekitarnya. Nilai sejarah dan arsitektur yang menyimpan nilai luhur merupakan sesuatu yang bukan hanya dikenal namun tetap perlu dilestarikan... Semangat inilah yang akan terus dipunyai oleh komunitas ini

One response »

  1. Pingback: Klaas van Wijngaarden – Java 7 maart 1942 | | di Magelang

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s